کارت پی گیم - تاریخ وجغرافیای خلیج فارس persiangulf

موقعیت جغرافیایی خلیج فارس

عاشقان خلیج فارس خلیج فارس از سمت شمال با ایران، از غرب با کویت و عراق

و از جنوب با عربستان، بحرین و امارت متحده عربی همسایه است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

وسعت خلیج فارس

عاشقان خلیج فارس وسعت آن 240 هزار کیلومتر است و پس از "خلیج مکزیک"

و "خلیج هودسن" سومین خلیج بزرگ جهان به شمار می آید بیشترین مرز آبی با خلیـــج فارس بوشهر دارا میباشد

دریانوردی در خلیـــج فارس

عاشقان خلیج فارس دریانوردی در خلیج فارس پیشینه بسیار طولانی دارد، ولی نخستین مدارک قطعی در این زمینه به سده چهارم پیش از میلاد مربوط است.

دریانوردی ایرانیان در خلیج فارس، قریب 500 سال پیش از میلاد مسیح و در دوران سلطنت داریوش اول آغاز شد. داریوش بزرگ،‌ نخستین ناوگان دریایی جهان را به وجود آورد.

کشتی ‌های او طول رودخانه "سند" را تا کرانه ‌های اقیانوس هند و دریای عمان و خلیج فارس پیمودند و سپس شبه جزیره عربستان را دور زده و تا انتهای دریای سرخ کنونی رسیدند.

داریوش اول برای نخستین بار در محل کنونی کانال سوئز فرمان کندن ترعه‌ ای را داد و کشتی هایش از طریق همین ترعه به دریای مدیترانه راه یافتند. در کتیبه ‌ای که در محل این کانال به دست آمده، نوشته شده است: "من پارسی هستم. از پارس مصر را گشودم. من فرمان کندن این ترعه را داده ام از رودی که از مصر روان است به دریایی که از پارس آید پس این جوی کنده شد، چنان که فرمان داده ‌ام و ناوها آیند از مصر از این آبراه به پارس چنان که خواست من بود.

نامگذاری خلیــج فارس

عاشقان خلیج فارس اولین بار یونانی ‌ها بودند که این خلیج را "پرسیکوس سینوس" یا "سینوس پرسیکوس" که همان خلیج فارس است، نامیده اند. از آنجا که این نام برای اولین بار در منابع درست و معتبر تاریخی که غیرایرانیان نوشته اند، آمده است، هیچ گونه شائبه نژادی در وضع آن وجود ندارد. چنانکه یونانیان بودند که نخستین بار، سرزمین ایران را نیز "پارسه" و "پرسپولیس" یعنی شهر یا کشور پارسیان نامیدند

"استرابن" جغرافیدان قرن اول میلادی نیز به کرات در کتاب خود از خلیج فارس نام برده است. وی محل سکونت اعراب را بین دریای سرخ و خلیج فارس عنوان می کند. همچنین "فلاریوس آریانوس" مورخ دیگر یونانی در کتاب تاریخ سفرهای جنگی اسکندر از این خلیج به نام "پرسیکون کیت" که چیزی جز خلیج فارس نیست، نام می‌ برد.

تمایز خلیج فارس با دریاهای مشابه

عاشقان خلیج فارس از ویژگی ‌های بارز خلیج فارس که آن را از سایر دریاهای مشابه ممتاز و برتر کرده است ذخائر سرشار دریایی، غذایی، گیاهی و نفت و گاز است. این امکانات، که مجموع آن به تحقیق در هیچ دریایی وجود ندارد.

این خلیج از موقعیت ژئوپلتیک، جغرافیای سیاسی و جایگاه مواصلاتی آن که بعد از فتوحات عثمانی ها بهترین مسیر تجارتی شرق و غرب بوده است، بهره مند است. خلیج فارس توسط تنگه هرمز به دریای عمان و از طریق آن به دریاهای آزاد مرتبط است و جزایر مهم آن عبارتند از: خارک، ابوموسی، تنب بزرگ، تنب کوچک، کیش، قشم، و لاوان که تمامی آنها به ایران تعلق دارد.

پیشینه تغییر نام خلیج فارس

عاشقان خلیج فارس درباره نام خلیج فارس تا اوایل دههٔ ۱۹۶۰ میلادی هیچ گونه بحث و جدلی در میان نبوده و در تمام منابع اروپایی و آسیایی و آمریکایی و دانشنامه‌ها و نقشه‌های جغرافیایی این کشورها نام خلیج فارس در تمام زبان‌ها به همین نام یاد شده‌است.

اصطلاح «خلیج عربی» برای نخستین بار در دوره تحت قیمومت شیخ نشین‌های خلیج فارس توسط کارگزاران انگلیس و بطور ویژه از طرف یکی از نمایندگان سیاسی انگلیس مقیم در خلیج فارس به نام رودریک اوون در کتابی به نام حبابهای طلایی در خلیج عربی در سال ۱۹۵۸ نوشت که «من در تمام کتب و نقشه‌های جغرافیایی نامی غیر از خلیج فارس ندیده بودم ولی در چند سال اقامت در سواحل خلیج فارس متوجه شدم که ساکنان ساحل عرب هستند بنابر این ادب حکم می‌کند که این خلیج را عربی بنامیم» وی و فرد دیگری به نام سر چارلز بلگریو به قصد تفرقه بین ایران و کشورهای عرب این موضوع را مطرح کردند.

سر چارلز بلگریو که بیش از ۳۰ سال نماینده سیاسی و کارگزار دولت انگلیس در خلیج فارس بوده‌است، پس از بازگشت به انگلستان در سال ۱۹۶۶ کتابی درباره سواحل جنوبی خلیج فارس منتشر کرد و در آن نوشت که «عرب‌ها ترجیح می‌دهند خلیج فارس را خلیج عربی بنامند»

بلافاصله پس از انتشار کتاب سرچارلز بلگریو که نام قبلی سواحل جنوبی خلیج فارس یعنی «ساحل دزدان» را بر روی کتاب خود نهاده اصطلاح «الخلیج العربی» در مطبوعات کشورهای عربی رواج پیدا کرده و در مکاتبات رسمی به زبان انگلیسی نیز اصطلاح «عربین گولف» جایگزین اصطلاح معمول و رایج قدیمی «پرشین گولف» شد.

در زبانهای اروپایی همانند انگلیسی، آلمانی، فرانسوی و لاتین و ... نیز همواره خلیج فارس ترجمه شده است ( Persian Gulf Persische Golf و Golfo di Persia و Persicus sinus). و البته این توضیح لازم است که در همه این موارد واژه پارس و پارسی معادل ایران و ایرانی است. چراکه در این زبانها به کل سرزمین ایران، پارس و به همه ایرانیان پارسی میگفتند. و تا دوره رضا شاه نام رسمی ایران در محافل جهانی "پرشیا" بود.

خلیج فارس و سواحل آن معادن سرشار نفت و گاز دارد و مسیر انتقال نفت کشورهایی چون کویت، عربستان و امارات متحده عربی است. به همین دلیل، منطقه ‌ای مهم و راهبردی به شمار می ‌آید. بندرهای مهمی در حاشیه خلیج فارس وجود دارد که از آنها می‌ توان بندر شارجه، دوبی، ابوظبی و بندرعباس و بوشهر را نام برد

تاریخچه نام خلیج فارس

عاشقان خلیج فارس از روزگاران کهن تا امروز در تمام آثار تاریخی، جغرافیایی و دایره المعارف های بزرگ و معروف جهان ، آبهاب جنوب ایران از مصب اروندرود تا تنگه ی هرمز به نام خلیج فارس شناخته شده و جغرافی نگاران ، مورخان و دانشمندان دوران باستان تاکنون ، از این دریا به نامهای : دریای پارس ، خلیج فارس و یا خلیج العجم یاد کرده اند .

قدیمی ترین نام این دریا به موجب یکی از کتیبه های آشوری ، نارمرتو (Nar marratu) – رود تلخ – است که آشوریان پیش از تسلط آریایی ها به فلات ایران ، بدان داده اند ¹.

طبق نوشته مورخان و جغرافی نگاران یونانی مانند کتزیاس (445-380 ق.م) ، گزنفون (430-352 ق.م) یونیان نخستین ملتی می باشند که به این دریا نام پرس و به سرزمین ایران : پارسه ، پرسای ، پرسپولیس ، یعنی شهر یا مملکت پارسیان داده اند² .

در سنگ نبشته داریوش بزرگ هخامنشی بدست آمده در تل المسحوتب یا المسخوته ی مصر متعلق به سال 518 تا 515 ق.م ، در عبارت " درایه تیه هچاپارسا آیی تی " ، یعنی دریایی که از پارس می رود یا سرمی گیرد ، نام دریای پارس آمده است .

همچنین نئارخوس ، سردار مقدونی که در سال 326 ق.م ، به دستور اسکندر مقدونی ، دریای پارس را پیمود و تا دهانه رود سند پیش رفت ، در سفرنامه خود می نویسد : « اسکندر خیال داشت کشتی های زیاد ترتیب داده و خود از دهانه سند تا دریای هند و پارس سیر نماید .»

بنابراین تاریخ نگاران و دانشمندان یونانی پیش از میلاد ، در شرح سرگذشتها تا سده 7 ق.م ، یعنی سقوط حکومت ایلام و تشکیل حکومت ماد و روی کار آمدن هخامنشیان ، خلیج فارس و دریای پارس را به همبن نام می خواندند .

پس از میلاد هم مورخان و جغرافی نگاران یونانی ، رومی ، یهودی و مصری نیز از دریای جنوبی ایران به نام دریا یا خلیج پارس نام می بردند که از آن جمله اند :

کلودیوس پتوله (Claudius petole) یا همان بطلمیوس ، جغرافی نگار ، نقشه نگار و ریاضی دان سده 2 م ، نیز در کتاب جغرافیای خود و همچنین در نقشه ای که کشیده و مکرر چاپ شده است ، این دریا را به نام پرسیکوس سینوس (persicus sinus) نامیده که درست به معنی خلیج فارس است .این اصطلاح بعدها به سینوس پرسیکوس تغییر یافته و مصطلح شده است .بعلاوه در کتابهای جغرافیایی لاتین ،خلیج فارس را ماره پرسیکوم(mare persicum) یعنی دریای پارس نیز نوشته اند .

کوین توس کورسیوس روفوس (Quintus curtius rufus) ، تاریخ نگار معروف رومی که درباره زندگی و کارهای اسکندر مقدونی ، تاریخ جامع و دقیقی نگاشته است ، خلیج فارس زا اکوارم پرسیکو (Aquarum persico) نامیده که به معنی آبگیر پارس است .

ترجمه لفظ سینوس پرسیکوس اندک اندک در همه زبانهای زنده دنیا راه یافته و همه دولتها و تمام مورخین و جغرافی دانان بزرگ دنیا ، خلیج فارس را بدین نام می شناسند :

آلمانی persischer Golf

اسپانیایی Golgio parsico

انگلیسی persian Gulf

ایتالیایی Golfo persico

فرانسه Golfe persique

روسی Persiki Galic

ژاپنی Perucha wan

هندی Bahr Fars

ترکی Farsi Korfozi

عربی Al khalij al Farsi

منابع :

۱. اقبال یغمایی ٬ خلیج فازس ٬ ص۶

۲.محسن شاملو ٬ خلیج فارس ٬ ص ۱۰-۱۱

**برگزیده شده از کتاب جغرافیای تاریخی دریای پارس ٬ ایرج افشار (سیستانی)